ÖZET

Amaç: Görme keskinliğinin sweep VEP (görsel uyarılmış potansiyel) yöntemi ile değerlendirilmesi.
Materyal, Metod: Refraksiyon ve oküler motilite muayenesi, en iyi düzeltilmiş görme keskinliği ölçümleri (Snellen eşeli ile) yapılan ve yaşları 6 ila 38 arasında değişen 27'si erkek 17'si kadın 44 olgu çalışmaya alındı ve sweep VEP testi uygulandı. Sweep VEP; kooperasyonu yetersiz olan kişilerde görme keskinliğini tespit etmek amacıyla tasarlanmış bir programdır. Olgular optoelektronik stimülatörün 200 cm uzağına oturtulup 5 ile 15 Hz arasında değişen frekanslarda, alterne eden ve 10 saniye içinde patern boyutları küçülen dama tahtası paternli stimulus ile VEP kayıtları alınmaktadır. Olgulara sweep VEP programında görme keskinliği 0,03 ile >1,1 aralığındaki test uygulandı. Normal bireyde patern boyutu küçüldükçe kaydedilen amplitüd cevabı artmakta, maksimuma ulaşmakta ve sonrasında hızlı olarak azalmaktadır. Görme keskinliği en küçük paternde ortaya çıkan cevaba göre hesaplanmaktadır. Her olgunun sweep VEP ile sağ ve sol göz için ortalama ve maksimum görme keskinlikleri kayıt edildi.
Bulgular: Sweep VEP kayıtları ile elde edilen görme keskinliği tahmini değerleri Snellen eşeli ile saptanan subjektif görme keskinliği sonuçları ile korelasyon göstermiştir. Sağ gözde korelasyon katsayısı = 0,324, p<0,05; Sol gözde korelasyon katsayısı=0,335, p<0,05 bulunmuştur.
Sonuç: Sweep VEP yöntemi, koopere olamayan hastalar ve preverbal çağdaki çocuklarda görme keskinliğinin değerlendirilmesinde güvenilir bir alternatif yöntem olma potansiyeli taşımaktadır.
Anahtar Kelimeler: Sweep VEP, görme keskinliği

SUMMARY

Purpose: To evaluate the visual acuity with sweep visual evoked potential (VEP) method.
Material, Method: We enrolled 44 subjects (27 men, 17 women) aged between 6 and 38 in our study group.Their best corrected visual acuities assesed with Snellen chart, also they had ocular motility tests.All subjects had Sweep VEP test. Sweep VEP is performed with the help of a computer program which was designed for estimation of visual acuity in noncooperating subjects. Tests were assessed from a 200 cm distance from the optoelectronic stimulator and VEP responses recorded with the reversal from 5 to 15 hz alternating decreasing pattern in 10 seconds stimulation duration. Subjects have a test range of 0,03 - 1,1 in Sweep VEP program. In a normal subject; as the pattern gets smaller the recorded amplitude response increases steadily and after reaching maximum visual acuity the amplitude decreases rapidly. Visual acuity is estimated from the response of the smallest pattern. Maximum and mean visual acuities are recorded with Sweep VEP for each eye for every case.
Results: Estimated visual acuity values recorded with sweep VEP shows statistically significant association with subjective Snellen visual acuity values. (r = 0,324, p<0,05 for the right eye and r = 0,335 p<0,05 for the left eye with correlation analysis).
Conclusion: Sweep VEP has the potential of an effective and objective alternative method for evaluation of visual acuity in noncooperate patients and preverbal children.
Key Words: Sweep VEP, visual acuity

MATERYAL METOD
İstanbul Tıp Fakültesi Ortoptik Birimi Elektrofizyoloji laboratuarında Ocak ile Mayıs 2006 tarihleri arasında başvuran yaşları 6 ila 38 arasında değişen 44 olgunun 88 gözü çalışmaya alındı. Olgular çalışma konusunda bilgilendirilerek onayları alındı. Olguların refraksiyon ve oküler motilite muayenesi, binoküler görme değerlendirilmesi yapıldı. En iyi düzeltilmiş görme keskinlikleri Topcon ACP-7 Auto Chart Projector kullanılarak dört metre uzaklıktan Snellen eşeli ile değerlendirilerek kaydedildi. Olguların rutin ön ve arka segment muayeneleri yapıldı.

Sweep VEP kayıtları Metrovision-Vison Monitor™ sistemi kullanılarak alındı. Optoelektronik stimülatörün çözünürlüğü 1024x768, ortalama aydınlık 50 cd/m 2'ydi. Olgular optoelektronik stimülatörün 200 cm uzağına oturtulup 5 ile 15 Hz arasında değişen frekanslarda, alterne eden ve 10 saniye içinde patern boyutları küçülen dama tahtası paternli stimulus ile VEP kayıtları alındı . Kayıtlar alınırken olguların ekranın ortasındaki kırmızı renkli kare şeklindeki fiksasyon noktasına bakmaları istendi. Kayıtlar optoelektrik stimülatöre bağlı bulunan Metrovision-Vision Monitor Bioelectric Recording Unit TM amplifikatörü aracılığıyla standart gümüş klorür (AgCl) kupula elektrodları ile 2 kanaldan alındı. Metal kupula elektrodlarından aktif elektrodlar oksipital kemikte protuberentia oksipitalis eksternanın 2 cm üzeri ve yaklaşık 2 cm sağ ve solda oksipital kortekse denk gelecek şekilde yerleştirildi. Referans elektrod vertekse, toprak elektrodu ise kulak memesine konuldu. Olgulara sweep VEP programındaki görme keskinliğini 0,03 ile >1,1 aralığındaki test eden program uygulandı. Olguların her birinden onar saniye süren on sweep VEP kayıdı alındı. Stimulus ilk olarak düşük uzaysal frekansta gösterildikten sonra durgun durum cevabı elde edilince; uzaysal frekans adım adım üst sınıra doğru arttırılmaktadır. Görme keskinliği, en küçük paternde ortaya çıkan cevaba göre tahmin edilmektedir. Snellen eşelindeki 1.0 görme keskinliği 1 ark dakikalık açıya, bu da 30 devir/ dereceye eşittir. Her olgunun Sweep VEP ile sağ ve sol göz için ortalama ve maksimum görme keskinlikleri kayıt edildi. İstatistiksel analiz SPSS 11.0 istatistiksel analiz bilgisayar programı (SPSS Inc., Chicago, Illnois, USA) ile yapıldı.

SONUÇLAR
Olguların 27'si erkek (%61.3), 17'si kadındı (%38.6). Olguların yaşları 6 ila 38 arasında değişmekteydi (ortalama 13.2). Snellen eşeli ile değerlendirilen en iyi düzeltilmiş görme keskinlikleri sağ gözde ortalama 0.82 ± 0.2 (0.2-1.0), sol gözde ortalama 0.83 ± 0.2 idi (0.2-1.0). Hastaların sağ ve sol göz görme keskinlikleri ile göz sayıları şekil 1'de gösterilmiştir.

Kaydedilen sweep VEP değerleri sağ gözde sweep maksimumu ortalama 0.89 ± 0.33, sweep ortalaması ort. 0.39 ± 0.12; sol gözde sweep maksimumu ortalama 0.93 ± 0.32, sweep ortalaması ort. 0.41 ± 0.11idi. Sweep VEP kayıtları ile elde edilen görme keskinliği tahmini değerleri, Snellen eşeli ile saptanan subjektif görme keskinliği sonuçları arasında her iki göz için de istatistisel olarak anlamlı düzeyde korelasyon göstermiştir. (Sağ gözde korelasyon katsayısı = 0,324, p<0,05, sol gözde korelasyon katsayısı = 0,335, p<0,05)

TARTIŞMA
Yapılan sweep VEP kayıtlarında görme keskinliğinin ondalık hanesi ark dakika ile ters orantılıdır (1,0 görme keskinliği 0,1 ark dakikaya uymaktadır). Normal bireyde patern boyutu küçüldükçe kaydedilen amplitüd cevabı artmakta, maksimuma ulaşmakta ve sonrasında hızlı olarak azalmaktadır. Görme keskinliği en küçük paternde ortaya çıkan cevaba göre tahmin edilmektedir.

Arai ve ark. yaptığı çalışmada çeşitli oküler patolojileri olan 100 hastayı Snellen görme keskinliği ve sweep patern reversal VEP ile değerlendirmiş ve iki yöntemin birbiri ile korelasyon gösterdiğini belirtmişlerdir (17).

Diğer bir çalışmada ise; Ridder ve ark. Ambliyopi tedavisi öncesi horizontal gratingli stimulusun kullanıldığı sweep VEP ile tahmini görme keskinliği tayin yönteminin tedavi sonrası görme keskinliği sonuçları için iyi bir prediktör faktör olarak gösterdiğini belirtmişlerdir (18).

Köse ve arkadaşları, özellikle 6 aylıktan büyük çocuklarda görme keskinliğinin objektif olarak saptanması nda sweep VEP yöntemini kullanışlı bulmuşlardır (19).

Bir başka çalışmada ise kullanım kolaylığı ve kısa sürede cevap alınabilmesinden dolayı klinikte kullanımın yararlı olabileceği söylenmiştir (20).

Bunların yanında Da costa ve ark. Kooperasyon güçlüğü olan 37 spastik serebral palsili hastanın görme keskinliğini sweep VEP ve davranışsal metodlarla değerlendirmişler ve sonuçta bu kişilerde motor bozuklukların davranışsal ölçüm yöntemlerine etkisi olabileceğinden elektrofizyolojik ölçümlerin (sweep VEP) görme keskinliği tahmininde daha etkin ve güvenilir olduğunu saptamışlardır (21).

Bizim çalışmamızda da dama tahtası paternli sweep VEP ölçümleri hem sağ göz hem de sol gözde Snellen eşeli ile uyumlu sonuçlar göstermektedir.

Sonuç olarak; sweep VEP yöntemi koopere bireylerde geleneksel subjektif yöntemlerle korelasyon gösteren sonuçlar vermekte ve koopere olamayan hastalar ve preverbal çağdaki çocuklardaki alternatif yöntemlere kıyasla taşıdığı uygulama kolaylığı ve objektif ölçüm avantajları nedeniyle de bu yaş grubunda görme keskinliğinin değerlendirilmesinde güvenilir bir alternatif yöntem olma potansiyeli taşımaktadır.

Yazışma adresi: Uzm. Dr. Zafer Cebeci, Bağcılar Eğitim ve Araştırma Hastanesi Göz Kliniği, Bağcılar - İstanbul E-posta: zapherman@yahoo.com Mecmuaya Geliş Tarihi: 23.10.2007 Kabul Tarihi: 30.05.2008

KAYNAKLAR
1. Sokol S. Visually evoked potentials:theory,tecniques and clinical applications. Surv Ophthalmol 1976;21(1):18-44.
2. Tyler CW, Apkarian P, Levi DM, Nakayama K. Rapid assessment of visual function: an electronic sweep technique for the pattern visual evoked potential.Invest Ophthalmol Vis Sci. 1979 Jul;18(7):703-13.
3. Norcia AM, Tyler CW. Infant VEP acuity measurements: analysis of individual differences and measurement error. Electroencephalogr Clin Neurophysiol 1985;61(5):359-69.
4. Norcia AM, Tyler CW. Spatial frequency sweep VEP:visual acuity during the .first year of life. Vision Res 1985;25(10): 1399-408.
5. Norcia AM, Tyler CW, Piecuch R, Clyman R, Grobstein J. Visual acuity development in normal and abnormal preterm human infants. J Pediatr Ophthalmol Strabismus1987; 24(2): 70-4.
6. Hamer RD, Norcia AM, Tyler CW, Hsu-Winges C. The development ofmonocular and binocular VEP acuity. Vision Res 1989; 29(4): 397-408.
7. Gottlob I, Fendick MG, Guo S, Zubcov AA, Odom JV, Reinecke RD. Visual acuity measurements by swept spatial frequency visual-evoked-cortical potentials (VECPs):clinical application in children with various visual disorders. J Pediatr Ophthalmol Strabismus 1990; 27(1): 40-7.
8. Gottlob I, Wizov SS, Odom JV, Reinecke RD. Predicting optotype visual acuity by swept spatial visual-evoked potentials. Clin Vision Sci 1993; 8: 417-423.
9. Katsumi O, Denno S, Arai M, De Lopes Faria J, Hirose T. Comparison of preferential looking acuity and pattern reversal visual evoked response acuity in pediatric patients. Graefes Arch Clin Exp Ophthalmol 1997;235(11): 684-90.
10. Birch EE, Hoffman DR, Uauy R, Birch DG, Prestidge C. Visual acuity and the essentiality of docosahexaenoic acid and arachidonic acid in the diet of term infants. Pediatr Res 1998; 44(2): 201-9.
11. Thompson DA, Moller H, Russell-Eggitt I, Kriss A. Visual acuity in unilateral cataract. Br J Ophthalmol 1996; 80: 794-98.
12. Thompson DA, Moller H, Russell-Eggitt I et al (1996) Visual acuity in unilateral cataract. Br J Ophthalmol 80:794-798 51.
13. Katsumi O, Arai M, Wajima R et al (1996) Spatial frequency sweep pattern reversal VER acuity vs snellen visual acuity: effect of optical defocus. VisionRes 36:903-90952.
14. Strasburger H, Remky A, Murray IJ et al (1996) Objective measurement of contrast sensitivity and visual acuity with the steady-state visual evoked potential. Ger J Ophthalmol 5:42-52.
15. Ridder WH 3rd, McCulloch D, Herbert AM (1998) Stimulus duration, neural adaptation, and sweep visual evoked potential acuity estimates. Invest Ophthalmol Vis Sci 39(13):2759-2768.
16. Ridder WH 3rd (2004) Methods of visual acuity determination with the spatial frequency sweep visual evoked potential. Doc Ophthalmol 109(3):239-247
17. Arai M, Katsumi O, Paranhos F.R.L., Lopes De Faria J M, Hirose T. Comparison of Snellen acuity and objective assessment using the spatial frequency sweep PVER. Graefe's Arch Clin Exp Ophthalmol (1997) 235:442-447.
18. Ridder WH, Rouse MW. Predicting potential acuities in amblyopes: Predicting post-therapy acuity in amblyopes. Doc Ophthalmol. 2007 May;114(3):135-45. Epub 2007 Feb 20.
19. Kose S, Egrilmez S, Pehlivan M, Çebi Y. Çocuklarda görme keskinliginin hızlı görsel uyarılı potansiyeller (Sweep VEP) ile degerlendirilmesi. Türk Oftalmoloji Gazetesi 2002;32(1/1):137-141.
20. Vedentham V, Ratnagiri PK. The Sweep-VEP: A faster estimation of visual acuity in preverbal children. Indian J Ophthalmol 2004; 52:175-175
21. Da costa MF, Salomao SR, Brezovsky A, De Haro FM, Ventura DF. Relationship between vision and motor impairment in children with spastik cerebral palsy:new evidence from electrophysiology. Behav Brain Res. 2004 Mar 2;149(2):145-50v.